Video digitaliseren

Uit Project_CEST

Akkoord? Of niet? Voeg je opmerking toe onderaan de pagina of stuur CEST een mail.

Een video digitaliseren is de omzetting van een videosignaal naar een digitaal bestandsformaat dat niet langer gebonden is aan de drager. Digitaliseren kan ook verwijzen naar het digitaliseringsproces als geheel. Dan omvat het naast de eigenlijke conversie ook de beschrijving, bewaring en het toegankelijk maken van de digitale collectie.

De richtlijnen op deze pagina verwijzen naar de omzetting van analoog naar digitaal. Er zijn aparte richtlijnen voor het inventariseren, de bewaring en het toegankelijk maken van collecties. Concrete stappenplannen voor de digitalisering van audio vind je in de sectie handleidingen.

Richtlijnen

1. Beschrijf de collectie

Vorm jezelf een beeld van de videocollectie als geheel voor je aan de eigenlijke omzetting van analoog naar digitaal begint. Zowel de kwaliteit als de kwantiteit van je collectie dien je vast te stellen, omdat je deze gegevens nodig hebt om de kostprijs en tijdsduur van het gehele digitaliseringsproject in te kunnen schatten.

Minimumrichtlijn

• Beschrijf je collectie formeel op (deel)collectieniveau. Bepaal het aantal en het type van je materialen. Onderscheid eventueel deelcollecties. Hierbij kan de richtlijn (deel)collecties registreren je helpen.

Aanbevolen richtlijn

• Beschrijf je collectie formeel op stukniveau. Gebruik hiervoor de geschikte gecontroleerde termenlijsten en standaarden voor de registratie van objecten.
• Hou je aan het 1-op-1-principe: een metadatarecord beschrijft óf de drager (de videoband ) óf het werk (de videofilm, i.e. wat er op de videotape is vastgelegd) óf een digitale reproductie.
• Gebruik de FIAF Cataloguing Rules voor de inhoudelijke beschrijving van audiovisuele werken.
• Een standaard voor film- en videoproducties onlangs ontwikkeld voor erfgoedorganisaties is EN 15907.
• Gebruik zo veel mogelijk bestaande thesauri, trefwoordenlijsten en andere gecontroleerde termenlijsten. Bekijk hiervoor de richtlijn over objecten registreren.
• Gebruik GTAA, een gecontroleerde termenlijst specifiek ontwikkeld voor (audio)visuele objecten.

2. Creëer een digitaal moederbestand

Het digitale moederbestand is het bestand dat op lange termijn bewaard zal worden. De kwaliteit van dit bestand hangt af van de doelstellingen van het digitaliseringsproject en de daaruit volgende kwaliteitseisen. Het digitale moederbestand is ook de basis voor de creatie van afgeleide kopieën, zoals raadplegingskopieën en thumbnails.
Digitale moederbestanden ontstaan door omzetting van een analoge (VHS, 3/4 U-matic, Video 8, Betacam SP...) of digitale (Digital Betacam, MiniDV) video naar een digitaal bestandsformaat. Bij video worden vaak formaten en codecs gebruikt die proprietary zijn.
Kies voor de creatie van digitale moederbestanden bij voorkeur bestandsformaten en codecs die:

• genormeerd en open zijn;
• voldoende gedocumenteerd zijn;
• de essentiële eigenschappen van het originele/authentieke document bewaren;
• geen significant informatie- en/of kwaliteitsverlies met zich meebrengen.

Bewaar een onbewerkte versie van het digitale moederbestand. Hou het analoge origineel bij zolang je geen sluitende zekerheid hebt over de kwaliteit en de langetermijnbewaring van het digitale moederbestand.

2.1 Stel de digitaliseringsapparatuur in

Het digitale moederbestand moet de originele kwaliteit van het werk zo goed mogelijk benaderen. Ervoor zorgen dat je bronmateriaal in optimale conditie is en je digitaliseringsappartuur goed instellen is hierbij cruciaal. Met de verkeerde instellingen kan je apparatuur onnodige afwijkingen veroorzaken, terwijl een juiste afstelling de kwaliteit van je moederbestand aanzienlijk verhoogt.

Minimumrichtlijn

• Inspecteer en reinig de videobanden vooraleer je start met hun digitalisering. De aanwezigheid van stofdeeltjes en ander vuil kan resulteren in kwaliteitsverlies, zoals drop-outs', i.e. het tijdelijk wegvallen van het videosignaal.
• Identificeer het formaat van je videoband. Je kunt hiervoor de volgende websites raadplegen:
  • Videotape Identification and Assessment Guide (Texas Commission on the Arts)
  • The Little Reference Guide for Small Video Collections (Barry Van der Sluis - The Little Archives of the World)
  • Format Identification Guide (Sarah Stauderman & Paul Messier - Video Preservation Website)
  • Memoriav – Préserver le patrimoine audiovisuel / Memoriav – Audiovisuelle Kulturguterhalten
• Zorg ervoor dat de aansluiting van de apparatuur correct gebeurt. De uitgangen van het videotoestel kunnen bijvoorbeeld afhankelijk zijn van het type analoog videosignaal (bv. composiet, component of Y/C).
• Stel de helderheid en kleuren correct af voor je begint te digitaliseren. Wees je hierbij bewust van het gevaar van subjectieve beslissingen. Je kunt de helderheid en kleuren afstellen met behulp van een waveform vectorscoop in combinatie met een Time Base Corrector (TBC). Met de TBC kun je niet alleen de sterkte van het videosignaal aanpassen, maar ook het zwartniveau, de chrominantie en de kleurfase.
• Wanneer je de helderheid en kleuren afstelt, moet je doel steeds zijn om als digitaal moederbestand een videobestand te bekomen met de originele kwaliteit en niet een verbeterde kwaliteit. Als een kleurenbalk aanwezig is op de videotape, stel dan de kleuren af met behulp van deze kleurenbalk en een waveform vectorscoop. Als er geen kleurenbalk aanwezig is op de videotape, gebruik dan een testtape met een kleurenbalk om de apparatuur af te stellen vooraleer je begint met digitaliseren.

Aanbevolen richtlijn

• Gebruik een Time Base Corrector (TBC). Dit is een toestel dat tussen de afspeelapparatuur en het digitaliseringsapparaat wordt geplaatst om instabiele signalen te stabiliseren. Analoge videosignalen op oude videotapes zijn immers vaak niet stabiel genoeg om te worden overgenomen door moderne videoapparatuur.

2.2. Selecteer een bestandsformaat

Een digitaal videobestand bestaat uit een containerformaat (wrapper) en een of meerdere bitstreams. Een containerformaat is als een envelop die verschillende componenten bevat, zoals de videostream, de audiostream, de ondertiteling en metadata. De video- en audiostream worden elk gecodeerd door een specifieke codec of compressie-decompressie-algoritme. Een codec is ofwel lossy (informatie wordt verwijderd om de bestandsgrootte en/of bandbreedte te verminderen) ofwel lossless (er wordt geen informatie verwijderd). Merk op dat niet alle containerformaten compatibel zijn met alle codecs.

Minimumrichtlijn

• Gebruik een open containerformaat.
• Behoud het oorspronkelijke aantal audiokanalen. Neem mono op als twee identieke kanalen.

Aanbevolen richtlijn

• Aanbevolen containerformaten zijn MXF, MJPEG2000, AVI of MOV.
• Voor high-end digitalisering wordt het MXF (Media Exchange Format) containerformaat aanbevolen met MJPEG2000 lossless compressie voor de videostream in een aanbevolen.

2.3 Bepaal de codering van het videosignaal

Voor een moederbestand geldt dat de beeldinformatie zonder kwaliteitsverlies gecodeerd wordt. Bovendien is de codering bij voorkeur open en wordt ze breed ondersteund.

Minimumrichtlijn

• Gebruik een open codec zonder compressie of met lossless compressie voor de codering van het videosignaal.
• Gebruik voor het videosignaal een bitdiepte (bit depth) van 10 bits.
• Behoud de oorspronkelijke beeldgrootte (frame size) van de video. Vermijd dus dat het beeld wordt vergroot of verkleind.
• Behoud de oorspronkelijke beeldverhouding (aspect ratio) van de video.
• Behoud de oorspronkelijke beeldsnelheid (frame rate) van de video.
• Behoud het oorspronkelijke beeldtype (frame type} van de video. Vermijd dus interlacing als het origineel niet interlaced was en vermijd ook deinterlacing als het origineel wel interlaced was.
• Behoud de oorspronkelijke veldorde (field order) van de video indien het origineel interlaced is.

Aanbevolen richtlijn

• een aanbevolen videocodec is MJPEG2000 met lossless compressie.
• Voor high-end digitalisering wordt de MJPEG2000 codec met lossless compressie voor de videostream in een MXF (Media Exchange Format) containerformaat aanbevolen.
• Vermijd ruisonderdrukking of andere restauratieingrepen op het originele videosignaal bij de aanmaak van het moederbestand.
• Als je toch een proprietary codec gebruikt (zoals bv. de codecs die worden gebruikt door de populaire video capture boards van AJA Video Systems of Blackmagic Design), anticipeer dan op mogelijke toekomstige archiveringsproblemen. Als je een proprietary codec gebruikt, is het noodzakelijk dat je de ondersteuning van de codec door de tijd heen nauwgezet blijft volgen en dat je preserveringsplan rekening houdt met de mogelijke noodzaak van een transcodering van de bestanden.
• Voor 'born digital video' in een DV-formaat wordt aanbevolen om de DV-codec (met de daaraan verbonden lossy compressie) te behouden.

2.4 Bepaal de codering van het geluidssignaal

De geluidsinformatie in een moederbestand moet zonder kwaliteitsverlies gecodeerd worden. Bovendien is de codering bij voorkeur open en wordt ze breed ondersteund.

Minimumrichtlijn

• Gebruik Linear Pulse Code Modulation voor de codering van het geluidsignaal.
• Pas geen compressie toe.
• Gebruik een bitdiepte (bit depth) van 16 bits.
• Gebruik een bemonsteringsfrequentie (sample rate) van 48 Khz.

Aanbevolen richtlijn

• Vermijd ruisonderdrukking of andere restauratieingrepen op het originele geluidssignaal bij de aanmaak van het moederbestand.

2.5 Bepaal de bestandsnaam

De bestandsnaam bestaat uit een reeks karakters die toelaten een bestand te identificeren.

Minimumrichtlijn

• Bepaal een eenduidige structuur voor de bestandsnaam en communiceer dit naar alle medewerkers.^[1]

Aanbevolen richtlijn

• Uit de praktijk blijkt dat betekenisvolle bestandsnamen eerder hinderlijk zijn voor een vlotte digitaliseringsworkflow. Bovendien heeft een complexe naamgeving invloed op de kostprijs van de digitalisering, omdat in het werkproces dan meer tijd kruipt. Indien mogelijk werk je dus met betekenisloze namen, bijvoorbeeld doorlopende nummers.
• Gebruik geen speciale tekens in bestandsnamen, zoals haakjes, streepjes, leestekens etc. Die tekens hebben vaak specifieke betekenissen voor dataverwerkende scripts of software en kunnen dus onvoorspelbare effecten hebben. Enkel het liggend streepje ( _ underscore) is veilig.

1. ↑ Zie http://www.edavid.be/davidproject/teksten/Richtlijn3.pdf

3. Selecteer een drager

Voor de preservering van digitale videobestanden is er nooit één bepaalde drager bepaald.

Wanneer je na het overlopen van de voorgaande stappen tot het besluit gekomen bent dat je nog niet kunt voldoen aan de minimumvoorwaarden om je videobanden te digitaliseren in bestanden, dan kun je ervoor kiezen om de video (voorlopig) over te zetten naar een digitale videotape. Dan is Digibeta de beste keuze.

Minimumrichtlijn

• Volg de richtlijnen voor duurzaam archiveren.

Aanbevolen richtlijn

• Digitale videobestanden bewaar je bij voorkeur op een server.

4. Leg administratieve en structurele metadata vast

Minimumrichtlijn

• Bepaal welke administratieve en structurele metadata worden bewaard.
• Gebruik zo veel mogelijk bestaande datastructuren. Als je zelf een datastructuur ontwikkelt of een bestaande datastructuur aanpast, zorg er dan voor dat het uitvoerig gedocumenteerd is (welke velden zijn er, wat betekenen ze, hoe worden ze ingevuld ...).
• Als je administratieve en structurele metadata apart van het videobestand bewaart, gebruik hiervoor dan een gestructureerd tekstbestand (bv. XML, CSV, databasebestand).
• Als je administratieve en structurele metadata in het videobestand zelf bewaart, gebruik dan de standaard tags die door het bestandsformaat gespecifieerd worden.

Aanbevolen richtlijn

• Gebruik de PREMIS standaarddatastructuur om administratieve en structurele metadata vast te leggen.
• EXIF en IPTC bevatten informatie-elementen voor technische metadata.
• MPEG-7 is een heel uitgebreid schema voor complexe objecten.
• Gebruik software als DROID, JHOVE2 of JHOVE om administratieve en structurele metadata te extraheren.
• Gebruik software als JHOVE2 of JHOVE om het bestandsformaat valideren.
• Gebruik metadata-extractiesoftware om technische metadata van bestanden te lezen en te extraheren.
• Als je het bestandsformaat kent, kun je allerlei technische metadata opvragen uit de online databank PRONOM.

5. Creëer een raadplegingsbestand

Raadplegingskopieën zijn kopieën die ter beschikking staan van medewerkers of het publiek. Ze hebben voornamelijk als doel een globaal beeld te geven over het werk. Het is daarom minder belangrijk dat dit een gedetailleerde, exacte kopie is. Op deze pagina wordt enkel ingegaan op een aantal specifieke zaken die relevant zijn voor het publiceren van video. Hou echter ook rekening met juridische beperkingen van auteursrechten op videowerken.
Er zijn aparte richtlijnen over het publiceren van een website, over open data en over geografische data koppelen aan je collectie.

Wanneer je een bestandsformaat kiest voor de verspreiding is het belangrijk een containerformaat en codec te kiezen met de grootst mogelijke toegankelijkheid voor je doelgroep. Je zult misschien compromissen moeten sluiten aangaande de grootte en de kwaliteit van het bestand (door middel van lossy compressie). Wanneer videobestanden online worden gehost, worden ze vaak 'gestreamd', waarbij geen kopie wordt gemaakt op de computer van de eindgebruiker. Het alternatief is dat de gebruiker het videobestand downloadt. Streamingbestanden worden afgespeeld in een browser, soms is daarvoor een plug-in vereist.

Minimumrichtlijn

• Gebruik een videoformaat en codec waarop geen licentiebeperkingen rusten.
• Zorg ervoor dat het formaat en de codec in elke gangbare browser leesbaar zijn.

Aanbevolen richtlijn

• Aanbevolen videoformaten (containerformaten) voor verspreiding via het web zijn ASF, AVI (niet geschikt voor streaming), FLASH en Windows Media Video. Het meest compatibele bestandsformaat voor webbrowsers en andere viewers is momenteel een vorm van MPEG-4, zoals QuickTime.
• Aanbevolen codecs zijn Theora of VP8.
• HTML 5 streeft naar een betere integratie van video, probeer daarom alvast rekening te houden met HTML 5.
• MPEG-2 wordt aanbevolen voor de verspreiding van video via een intranet.

Zie ook

• Raadpleeg het verslag van de expertmeeting Audiovisuele collecties.

Een concrete vraag in verband met je eigen project? Vraag advies aan PACKED vzw.

Jouw opmerkingen

Schrijf eerst 4 tildes (~) en voeg dan je opmerking toe.